Վայր՝ Հյուսիսային դպրոց – պարտեզ, երաժշտության սրահ
Ժամանակահատված՝ ուսումնական տարի
Մասնակիցներ՝ 6 – րդ դասարանի սովորողներ
Նպատակ՝
- Ազգային պարերգերի և պարերի փոխանցում գալիք սերունդներին:
- Նրանց միջոցով պահպանել ազգային արժեքները, ձևավորել հայապահպան մտածողությունը:
- Սովորողը պիտի իմանա, որտեղի՞ց են գալիս իր ավանդությունները, ինչու՞ է պետք իմանալը, պահել և պահպանել։
- Որտե՞ղ են պարել և երգել, ի՞նչ տոնակատարությունների ժամանակ, ո՞ր ծեսին ի՞նչ պարերգեր կամ պարեր են կատարվել։
Ընթացք՝
- Սովորում են ազգային պարերգեր և պարեր
- տարբեր աղբյուրներից ուսումնասիրում են ազգային պարերգերի և պարերի մասին տեղեկություններ
- կատարվում են քննարկումներ ուսումնասիրված նյութերի շուրջ
- սովորողը ընտրում է իր ցանկությոմբ որևէ պարերգ կամ պար, կատարում է վերլուծություն
Արդյունքները՝
Մասնակիցները կիմանան՝
- Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում պարերգը և պարը
- ինչու՞ է անհրաժեշտ պահապանել
- Ինչու՞ պիտի փոխանցենք գալիք սերունդների
կկարողանան՝
համացանցից, այլ աղբյուրներից գտնել ազգային պարերգերի և պարերի մասին տեղեկատվություն,ինքնուրույն ուսումնասիրել այս ճյուղը:
Հետևություն՝
- Ի՞նչ տվեց այս աշխատանքը մասնակցին:
Արդյունք՝
Նկարել, տեսագրել, գրի առնել աշխատանքի ընթացքը, ներկայացնել դպրոցի ենթակայքում, կրթահամալիրի կայքում՝ ֆիլմի, ֆոտոպատումի, նկարագրության տեսքով:
Նյութեր՝
- Հայ ազգագրություն և բանահուսություն
- Հայոց ազգային պար
- Հայ ազգային պարի սկզբնավորման պատմությունը
- Հայ ժողովրդական պարարվեստ
Պարեր`
- Գյովընդ
- Վեր-վերի
- Կոմիտասի շորոր
- Փափուռի
- Քերծի
- Շատրվանի շուրջպար
- Արշալույսի
- Ռաֆայելի
- Խոշ բիլազիկ
- Շավալի
- Խամ խամա
- Քոչարիներ տարբեր տարածաշրջանի
- Մշո խըռ
- Մինինդուր կամ Կարնո հարսանեկան
- Բուլուլ
- Արզումանի
Պարերգեր՝
- Ցորեն եմ ցանե
- Հաց կթխեմ
- Լեյլա ջան
- Էրիշտա
- Հայ Նուբար
- Յար Նուբար
Բառեր՝
«Ցորեն եմ ցանե»
կրկներգ: Ցորեն եմ ցանե արտը, ծլե, կանաչե,
Հեռու տեղ ախպեր’մ ունիմ, անկաջը կանչե:
- Կաքավ եմ քարի միջին, ցորեն եմ ցանե,
Ձեն կուտամ ձորի միջին, ցորեն եմ ցանե: - Հանդեն ծաղիկ քաղել եմ, ցորեն եմ ցանե,
Դաստա արել, կապել եմ, ցորեն եմ ցանե: - Կաքավ եմ, սար ման գուկամ, ցորեն եմ ցանե,
Բլբուլ եմ, բաղ ման գուկամ, ցորեն եմ ցանե: - Գնացել ու եկել եմ, ցորեն եմ ցանե,
Չարոխ գուլպես կոկել եմ, ցորեն եմ ցանե: - Խաղ կանչող իմ ախպերը, ցորեն եմ ցանե,
Կըպտտի արտերը, ցորեն եմ ցանե
«Հաց կթխեմ, գարի ա»
- Հաց կթխեմ, գարի ա,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Էս ինչ դժար տարի ա,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Կրակը թռավ քարից,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Ես կմեռնեմ քո դարդից,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Ծով ա դառե մեր դաշտը,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Լիքը հաց ա մեր տաշտը,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Հաց եմ թխել մշակին,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Հոտ քաշել մանիշակին,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Հաց եմ թխել մշակին,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Ետ եմ նստել դոշակին,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Երեսիդ կարոտել եմ,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ,
Ոնց որ վարդ մանիշակին,
Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ: - Հաց կթխեմ, գարի ա,
Երի, երի, էրվա, օ՜յ, օ՜յ, - Կաքավները մավի ա,
- Շեկո ջան, էրվա, օ՜յ, օ՜յ:
Ապարանի գյովնդ – Լեյլա ջան
Ջուրն էլավ երես-երես լե լե Լե լե լե լե լե լե լե լեյլա ջան
Բազրգան աստված սիրես
Թոթվե միզարեդ յար ջան։
Բաշ Աբարան էրթալուց
Իմ յարին հետ կըբերես։
Ջուրն էլավ լափին-լափին
Թափավ վըր էն քարափին։
Ղուրբան էղնիմ իմ յարին
Համ դուր կըգյա համ դարդի։
Սև եմ սևավոր հավք եմ
Դեղին թևավոր հավք եմ։
Ինձ բաց թողեք որ թռչեմ։
Երամի սովոր հավք եմ
Դեղին քուռակ մըջ խամին։
Ոտս դրի վըր գյամին։
Ըսեր եմ կառնեմ քեզի
Տեսնանք ինչ կասի ամին։
Յար Նուբար
Պաղ անձրև, պետ կարկուտ, թալից վար մի,
Բարկ արիվ վար մեզի տարցուց տուման:
Մի պայման յար Նուբար էրից փոշման,
Մի դիլաք չէ թողոր էրից ֆալաք,
Վայ, վայ, վայ,
Յար Նուբար, յար Նուբար, յար Նուբար, յար,
Իմ անուշ, իմ խորոտ, իմ պզդեգ յար:
Տու խարիր, տու խազար, տու իս անգին,
Ատ քո կին շիվրցուց քրդին, թուրքին:
Չար դուշման զարբ բառնիս, տառնաս խոլոռ,
‘Ձի թողիր անճարակ, շիվար մոլոր,
Վայ, վայ, վայ,
Յար Նուբար, յար Նուբար, յար Նուբար, յար,
Իմ անուշ, իմ խորոտ, իմ պզդեգ յար:
Էրանեկ օր մ’իլներ տուման ցրվեր,
Պաղ անձրև վար մեզի արև տառներ:
Մի դիլաք, մի օսյաթ թըխ կատարվեր,
Ճոճ մամեն լաճերուն պուլուր ժողվեր,
Վայ, վայ, վայ,
Յար Նուբար, յար Նուբար, յար Նուբար, յար,
Իմ անուշ, իմ խորոտ, իմ պզդեգ յար:
Ծանոթագրություններ՝
Դիլաք – փափագ
ֆալաք – բախտ, ճակատագիր
՛ձի – ընձի, ինձ
զարբ – թափ, ուժ
խոլոռ – խոժոռ
օսյաթ – պատվիրան, խրատ
Հայ Նուբար
Հայ Նուբար, Նուբար, Նուբար,
Հայ Նուբար, Սասնու սարեր քար ու բար,
Հայ Նուբար, Հայ Նուբար, Նուբար, Նուբար,
Հայ Նուբար, Իմ բաշ, քու բաշ բարենբար
Հայ Նուբար, Նուբար մտավ խիյարնոց,
Հայ Նուբար, Քաղեց խիյար, լցուց ծոց,
Հայ Նուբար, Կտրավ ուր վզի վզնոց,
Հայ Նուբար, Էղավ ընձի դարդ ու խոց,
Հայ Նուբար, Հայ Նուբար, Նուբար, Նուբար,
Հայ Նուբար, Իմ բաշ, քու բաշ բարենբար
Ջան Նուբար, Սասնու գեղեն էրկու հարս,
Հայ Նուբար, Մտեր են գետ, կը լողեն,
Հայ Նուբար, Էլեր են ափ, կը դողեն, Հայ Նուբար,
Քընց նռան հատ կը շողեն, Հայ Նուբար,
Իմ ջան քու ջանին հեյրան, Ջան, Նուբար։